Aile Hukuku

Aile hukuku, evliliğin kurulmasından sona ermesine kadar geçen sürede ortaya çıkan uyuşmazlıkları düzenler: boşanma, nafaka, velayet, mal paylaşımı ve aile içi koruma tedbirleri. Aşağıda her başlığın hangi kanun maddesine dayandığını, uygulamada mahkemelerin nelere baktığını ve sürecin nasıl işlediğini bulabilirsiniz.

Bu sayfa konunun genel çerçevesini çizer. Her başlığın altında, o konuyu Yargıtay kararlarıyla ele alan ayrı bir yazıya bağlantı vardır.

Aile hukuku hangi uyuşmazlıkları kapsar?

Uygulamada aile hukuku uyuşmazlıkları büyük ölçüde dört başlıkta toplanır: boşanma ve buna bağlı talepler, nafaka, velayet, bir de mal rejiminin tasfiyesi. Bunların yanında nişanın bozulmasından doğan tazminat, soybağının reddi, evlat edinme ve 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma tedbirleri de aynı alana girer.

Bu taleplerin çoğu birbirine bağlıdır. Boşanma davasında velayet, tedbir nafakası ve geçici tedbirler aynı dosyada karara bağlanır; mal paylaşımı ise -bunun aksine- ayrı bir dava olarak yürür. Bu ayrımı baştan kurmak, sonradan yaşanan gecikmelerin önüne geçer.

Boşanma davası: anlaşmalı ve çekişmeli

Türk hukukunda boşanma iki yoldan yürür. Eşler boşanmanın bütün sonuçlarında (velayet, nafaka, tazminat, mal paylaşımı) anlaşmışsa, evlilik en az bir yıl sürmüş olmak kaydıyla anlaşmalı boşanma mümkündür (TMK m. 166/3). Hâkim tarafları bizzat dinler ve protokolü onaylar. Anlaşma yoksa ya da bir konuda uzlaşma sağlanamıyorsa dava çekişmeli yürür; bu kez evlilik birliğinin temelinden sarsıldığının (TMK m. 166) delil ve tanıklarla ortaya konması gerekir.

Anlaşmalı boşanmada en sık yapılan hata, protokolü eksik veya muğlak yazmaktır. "Maddi ve manevi talebim yoktur" gibi genel bir ifade, mal rejiminin tasfiyesini açıkça düzenlemediği sürece sonradan açılacak mal paylaşımı davasına engel olmaz (Yargıtay HGK, E. 2019/335, K. 2022/850, T. 07.06.2022). Yani protokolün her kalemi tek tek ve açıkça yazılmalıdır.

Detaylar için: Anlaşmalı boşanma protokolü nasıl hazırlanır? ve çekişmeli boşanma davası ne kadar sürer?

Nafaka: tedbir, yoksulluk ve iştirak

Nafakayı tek bir kavram sanmak yaygın bir yanılgı. Aslında birbirinden ayrı üç tür vardır ve her birinin kaynağı farklıdır:

• Tedbir nafakası — dava sürerken, eşin ve çocukların geçimi için geçici olarak bağlanır (TMK m. 169). Boşanma kararıyla birlikte sona erer ya da iştirak/yoksulluk nafakasına dönüşür.
• Yoksulluk nafakası — boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe, kusuru daha ağır olmamak kaydıyla bağlanır (TMK m. 175). Süresizdir; ancak koşullar değişirse kaldırılması veya azaltılması istenebilir.
• İştirak nafakası — velayet kendisine verilmeyen eşin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılması için ödediği nafakadır (TMK m. 182).

Nafaka miktarı tarafların ekonomik gücüyle ve çocuğun ihtiyaçlarıyla orantılı belirlenir; koşullar değiştiğinde artırılması ya da azaltılması için ayrı dava açılabilir. Türlerin farkını ve değiştirme davasını ayrıntılı ele alan yazı: nafaka türleri ve değiştirme davası.

Velayet ve çocukla kişisel ilişki

Velayette tek bir ölçü vardır, o da çocuğun üstün yararıdır. Mahkeme; çocuğun yaşını, anne-baba ile bağını, eğitim düzenini ve duygusal güvenliğini bir bütün olarak değerlendirir. İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınır. Velayet kendisine verilmeyen tarafla çocuk arasında kişisel ilişki düzenlenir (TMK m. 182).

Velayet kesin hüküm değildir. Çocuğun yararını etkileyen yeni bir durum ortaya çıkarsa -velayet sahibinin görevini ihmali, sağlık veya yaşam koşullarındaki ciddi değişiklik gibi- velayetin değiştirilmesi davası açılabilir (TMK m. 183). Mahkemenin neye baktığını örnek kararlarla inceleyen yazı: velayet davası ve velayetin değiştirilmesi.

Mal paylaşımı: edinilmiş mallara katılma

2002'den sonra kurulan evliliklerde, taraflar aksini kararlaştırmadıkça yasal rejim edinilmiş mallara katılmadır. Kısaca: evlilik boyunca emekle edinilen mallar paylaşıma girer, evlilik öncesi mallar ile miras ve bağış yoluyla gelenler kişisel mal sayılıp paylaşım dışında kalır.

Uygulamadaki en kritik soru değerleme tarihidir. Yargıtay'ın yerleşik tutumuna göre katılma alacağı hesaplanırken tasfiye tarihi -yani karar tarihi- esas alınır ve o tarihteki sürüm (rayiç) değerleri üzerinden hesap yapılır (Yargıtay 2. HD, E. 2023/4245, K. 2024/4029, T. 30.05.2024). Ev, araç ve özellikle şirket hissesi söz konusu olduğunda hesap karmaşıklaşır; çünkü malın ne zaman ve hangi kaynakla edinildiği sonucu doğrudan değiştirir.

Önemli bir nokta: mal paylaşımı boşanmayla aynı anda yürümez. Boşanma kararı kesinleşmeden tasfiye davası sonuçlanmaz. Evi, aracı ve şirket hissesini ayrı ayrı örnekleyen yazı: boşanmada mal paylaşımı: ev, araç, şirket hissesi.

İzmir'de aile davaları nerede görülür?

Aile hukukuna ilişkin davalar Aile Mahkemeleri'nde görülür. İzmir'de bu mahkemeler faaliyet gösterir. Boşanma davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168). Bu nedenle İzmir'de ikamet eden taraflar bakımından dava genellikle İzmir Aile Mahkemeleri'nde görülür.

Sık sorulan sorular

Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer? Protokol eksiksiz hazırlanmış ve evlilik en az bir yıl sürmüşse genellikle tek duruşmada karara bağlanır. Sürenin asıl belirleyicisi, kararın yazılması ve kesinleşme aşamasıdır.

Yoksulluk nafakası gerçekten ömür boyu mu ödenir? Yoksulluk nafakası süresizdir, ancak "değişmez" değildir. Tarafın yeniden evlenmesi, ekonomik durumunun düzelmesi gibi koşullarda kaldırılması veya azaltılması istenebilir (TMK m. 176).

Velayet bir kez verilince değişmez mi? Değişir. Çocuğun yararını etkileyen yeni bir durum varsa velayetin değiştirilmesi davası açılabilir (TMK m. 183).

Evlilik öncesi aldığım ev mal paylaşımına girer mi? Kural olarak hayır; evlilik öncesi edinilen mallar kişisel maldır. Ancak evlilik boyunca bu mala edinilmiş gelirlerden yapılan ödemeler hesaba yansıyabilir.

Boşanmadan mal paylaşımı davası açabilir miyim? Mal rejiminin tasfiyesi boşanmanın kesinleşmesine bağlıdır; ayrı bir dava olarak, boşanma kararı kesinleştikten sonra yürütülür.

---

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için bir avukata başvurmanızı öneririz. Atıf yapılan kararlar konunun yargıdaki ele alınışını örneklemek içindir; güncel mevzuat ve içtihat değişebilir.